Tematem książki jest człowiek zanurzony w historii, stający wobec zła XX wieku i szukający swej tożsamości w spotkaniu z Bogiem.

Papież zastanawia się nad takimi pojęciami jak naród, ojczyzna, Europa, zwracając uwagę na te elementy polskiego dziedzictwa, które mają wymiar uniwersalny (tradycja jagiellońska, opór przeciwko nawracaniu siłą, orędzie św. Faustyny o miłosierdziu Bożym). Jednocześnie ukazuje perspektywę, z której na historię poszczególnych narodów i cywilizacji można patrzeć jako na historię zbawienia.